آزمایشگاه آزاد؛ بدون نیاز به ورود
آبیاری قطره‌ای یا غرقابی؟ سهم آبِ رسیده به ریشه را مقایسه کن
اگر ۵۰ میلی‌متر آب بدی، همه‌اش به ریشه می‌رسه؟ روش آبیاری رو عوض کن و ببین مدل آب رو چطور بین ریشه، تبخیر و رواناب تقسیم می‌کنه.
آزمایش رو شروع کناول دکمهٔ اجرا رو بزن؛ بعد روش، خاک یا نرخ تبخیر رو عوض کن و دوباره اجرا کن. سه درصد خروجی رو با هم مقایسه کن؛ مقدار آبِ ورودی فقط مبنای محاسبه‌ست.
آزمایشگاه در حال آماده شدنه…
حالا خودت امتحان کن
هر بار فقط یک چیز رو تغییر بده تا اثرش رو ببینی. قبل از اجرا، نتیجه رو حدس بزن.
یک زمین، دو روش آبیاری
روش رو روی غرقابی، خاک رو لومی، نرخ تبخیر رو ۲۰٪ و آب اعمال‌شده رو ۵۰ میلی‌متر بذار و اجرا کن. بعد فقط روش رو قطره‌ای کن و دوباره اجرا بزن.
حدست چیه؟ با انتخاب آبیاری قطره‌ای، سهم‌های ریشه، تبخیر و رواناب چه تغییری می‌کنن؟
توضیح نتیجه رو ببین
در غرقابی، مدل ۶۰٪ آب رو به ریشه می‌رسونه و ۲۰٪ رو برای تبخیر و ۲۰٪ رو برای رواناب حساب می‌کنه. در قطره‌ای، سهم‌ها ۹۴٪ برای ریشه، ۶٪ برای تبخیر و صفر برای روانابه. این تفاوت از قانون‌های خود مدل می‌آد و به‌تنهایی نمی‌گه کدوم روش برای یک مزرعه بهتره.
خاک را عوض کن، روش را نگه دار
روش رو غرقابی، نرخ تبخیر رو ۲۰٪ و آب رو ۵۰ میلی‌متر نگه دار. اول خاک شنی رو انتخاب و اجرا کن؛ بعد فقط خاک رو به رسی تغییر بده و دوباره اجرا کن.
حدست چیه؟ در این مدل، عوض شدن خاک سهم تبخیر رو تغییر می‌ده یا سهم رواناب رو؟
توضیح نتیجه رو ببین
با خاک شنی، سهم ریشه ۴۸٪ و رواناب ۳۲٪ه؛ با خاک رسی، سهم ریشه ۶۸٪ و رواناب ۱۲٪ می‌شه. تبخیر در هر دو ۲۰٪ می‌مونه. این ضرایب انتخاب‌های سادهٔ مدل‌اند؛ ازشون نتیجه نگیر که خاک رسی در زمین واقعی همیشه آب بیشتری جذب می‌کنه.
اثر نرخ تبخیر را جدا ببین
روش رو غرقابی، خاک رو لومی و آب رو ۵۰ میلی‌متر بذار. با نرخ تبخیر ۲۰٪ اجرا کن؛ بعد فقط نرخ رو به ۴۰٪ برسون و دوباره نتیجه بگیر.
حدست چیه؟ اگر سهم تبخیر بیشتر بشه، سهم ریشه و رواناب هرکدوم چه تغییری می‌کنن؟
توضیح نتیجه رو ببین
وقتی نرخ از ۲۰٪ به ۴۰٪ می‌رسه، سهم تبخیر هم از ۲۰٪ به ۴۰٪ می‌ره. سهم ریشه از ۶۰٪ به ۴۵٪ و رواناب از ۲۰٪ به ۱۵٪ می‌رسه؛ خاک و روش ثابت مونده‌اند، پس تغییر رو می‌تونی به نرخ تبخیر ربط بدی.
پشت این حرکت چه خبره؟
درصدهای خروجی چه چیزی را می‌گن؟
f_root + f_evap + f_runoff = 1
سه خروجی، سهمی از آبِ اعمال‌شده‌اند: آب رسیده به ریشه، آبِ حساب‌شده برای تبخیر و رواناب. ردیف رواناب در ویجت با عبارت «تلف شده به جریان» می‌آد. در فرمول، f_root سهم ریشه، f_evap سهم تبخیر و f_runoff سهم روانابه؛ این سهم‌ها با هم ۱۰۰٪ می‌شن. مثلاً سهم ۶۰٪ از ۵۰ میلی‌متر برابر ۳۰ میلی‌متره، اما ویجت مقدار هر بخش رو جداگانه نمایش نمی‌ده.
مدل غرقابی آب را چطور تقسیم می‌کند؟
f_evap = e; f_runoff = (1 - e) * (1 - i)
اول سهم تبخیر از کل آب کم می‌شه. بعد ضریب نفوذِ خاک سهم آبِ باقی‌مونده برای ریشه و رواناب رو تعیین می‌کنه. در فرمول، e کسر نرخ تبخیر و i ضریب نفوذ انتخابی خاکه. خاک فقط همین بخشِ نفوذ رو تغییر می‌ده؛ نرخ تبخیر جداگانه وارد می‌شه.
قانون قطره‌ای در این شبیه‌سازی
f_evap = 0.3 * e; f_runoff = 0
برای روش قطره‌ای، مدل فقط ۳۰٪ نرخ تبخیرِ واردشده رو کم می‌کنه و رواناب رو صفر می‌گیره؛ در فرمول، e همون کسر نرخ تبخیره. در نتیجه خاک انتخابی روی درصدهای این روش اثری نداره. این ساده‌سازی، رفتار همهٔ سامانه‌های قطره‌ای در مزرعه رو توصیف نمی‌کنه.
سؤالت رو بپرس، جوابش رو هم ببین
وقتی توی چت دربارهٔ یک مفهوم درس می‌خونی، دستیار هوش مصنوعی می‌تونه شبیه‌سازی مرتبط رو کنار توضیحش نشون بده. پارامترها رو تغییر می‌دی و با کمک توضیح بعدی، نتیجه رو بهتر می‌فهمی.
شروع یادگیری با چتبرای ادامه در چت، وارد مسیر شروع و ورود می‌شی. نتیجهٔ این آزمایش به چت منتقل نمی‌شه.
نمونهٔ نمایشی از آموزش در چت
چرا با انتخاب خاک رسی، در روش غرقابی آب بیشتری به ریشه می‌رسه؟
چون در این مدل برای خاک رسی ضریب نفوذ ۸۵٪ گذاشته شده و برای خاک شنی ۶۰٪. وقتی روش غرقابی باشه، این ضریب سهم آبِ بعد از تبخیر رو بین ریشه و رواناب تقسیم می‌کنه. این عددها اندازه‌گیری یک زمین واقعی نیستند؛ برای فهمیدن اثر یک فرض در محاسبه‌اند. حالا اگر روش رو قطره‌ای کنی، می‌بینی که خاک دیگر سهم‌های خروجی را عوض نمی‌کنه.
سؤال‌های رایج
آبیاری قطره‌ای همیشه آب بیشتری به ریشه می‌رسونه؟
نه؛ این صفحه فقط نتیجهٔ فرض‌های همین مدل رو نشون می‌ده. در آن، روش قطره‌ای تبخیر کمتری می‌گیرد و روانابش صفره؛ شرایط واقعی مزرعه مثل خاک، طراحی آبیاری و آب‌وهوا بررسی نمی‌شن.
چرا مدل برای خاک رسی نفوذ بیشتری از خاک شنی حساب می‌کنه؟
برای این شبیه‌سازی، ضریب‌های ثابت ۶۰٪ برای خاک شنی، ۷۵٪ برای لومی و ۸۵٪ برای رسی انتخاب شده‌اند. این‌ها دادهٔ یک مزرعه یا قانون همیشگی خاک‌ها نیستند؛ فقط فرض سادهٔ مدل‌اند.
آیا تغییر نوع خاک نرخ تبخیر را هم عوض می‌کنه؟
نه؛ در محاسبهٔ فعلی، نرخ تبخیر یک ورودی جداست و برای هر سه خاک یکسان اعمال می‌شه. خاک فقط روی سهم نفوذ و روانابِ روش غرقابی اثر داره؛ روش قطره‌ای هم این ضریب خاک رو به کار نمی‌بره.
چرا با دو برابر کردن آب اعمال‌شده، درصدها عوض نمی‌شن؟
چون خروجی‌ها سهم‌های درصدی‌اند و قانون‌های مدل همهٔ بخش‌ها رو متناسب با آب ورودی حساب می‌کنن. مثلاً در حالت غرقابی، خاک لومی و تبخیر ۲۰٪، سهم‌ها ۶۰٪، ۲۰٪ و ۲۰٪ می‌مونن؛ خود ویجت مقدار میلی‌متریِ هر سهم رو نشون نمی‌ده.
پس در آبیاری قطره‌ای هیچ روانابی به‌وجود نمی‌آد؟
فقط در این مدل رواناب قطره‌ای همیشه صفر در نظر گرفته شده. در زمین واقعی، وضعیت خاک و اجرای سامانه می‌تونه نتیجهٔ دیگری بده؛ این صفحه برای پیش‌بینی مزرعه ساخته نشده.
۵۰ میلی‌متر آب یعنی حجم ۵۰ لیتر؟
میلی‌متر در این ورودی واحدِ عمق آب اعمال‌شده‌ست، نه حجم کل. برای تبدیل عمق به حجم، باید مساحت زمین رو هم داشته باشی؛ این ویجت فقط درصدِ سهم‌های آب رو نشان می‌ده.