آزمایشگاه آزاد؛ بدون نیاز به ورود
تعادل هاردی-واینبرگ؛ نسبت ژنوتیپ‌ها رو ببین
اگر فرکانس آلل A رو بدونی، می‌تونی نسبت ژنوتیپ‌های AA، Aa و aa رو حساب کنی. این مدل رو تغییر بده و ببین با عوض شدن آلل‌ها یا یکی از فرض‌ها چه الگویی ساخته می‌شه.
آزمایش رو شروع کناز فرکانس آلل A برابر ۰٫۵ و «بدون نقض» شروع کن. مدل برای AA، Aa و aa به‌ترتیب ۲۵، ۵۰ و ۲۵ درصد می‌ده.
آزمایشگاه در حال آماده شدنه…
حالا خودت امتحان کن
هر بار فقط یک چیز رو تغییر بده تا اثرش رو ببینی. قبل از اجرا، نتیجه رو حدس بزن.
فرکانس آلل A رو عوض کن
گزینهٔ نقض شرط رو روی «بدون نقض» نگه دار. فرکانس آلل A رو از ۰٫۵ به ۰٫۷ ببر و سه ستون ژنوتیپ رو با شروع مقایسه کن.
حدست چیه؟ وقتی A فراوان‌تر بشه، سهم AA و aa چه تغییری می‌کنه؟
توضیح نتیجه رو ببین
در این محاسبه، سهم AA از ۲۵ به ۴۹ درصد می‌رسه، Aa از ۵۰ به ۴۲ درصد می‌آد و aa از ۲۵ به ۹ درصد می‌رسه. این‌ها نسبت‌های مورد انتظار برای p برابر ۰٫۷ هستن، نه شمارش آدم‌های یک جمعیت واقعی.
اثر هم‌خونی در مدل
فرکانس A رو روی ۰٫۵ بذار. اول «بدون نقض» رو ببین؛ بعد گزینهٔ «جفت‌گیری خویشاوندی» رو انتخاب کن و ستون‌ها رو مقایسه کن.
حدست چیه؟ با ثابت موندن فرکانس آلل‌ها، سهم ژنوتیپ Aa بیشتر می‌شه یا کمتر؟
توضیح نتیجه رو ببین
در مدل، سهم Aa از ۵۰ به ۴۵ درصد کم می‌شه و هر دو حالت هموزیگوت AA و aa از ۲۵ به ۲۷٫۵ درصد می‌رسن. فرکانس دو آلل همچنان ۵۰ به ۵۰ می‌مونه؛ این نتیجه از ضریب قراردادی هم‌خونی ۰٫۱ می‌آد.
یک قاعدهٔ انتخاب ساده
فرکانس A رو روی ۰٫۵ نگه دار و گزینهٔ «انتخاب طبیعی» رو بزن. فرکانس آلل A و سهم سه ژنوتیپ رو بخون.
حدست چیه؟ اگر مدل برای aa امتیاز بقا‌ی کمتری بگذاره، فرکانس A بعد از این تغییر چه می‌شه؟
توضیح نتیجه رو ببین
طبق قاعدهٔ همین مدل، فرکانس A به حدود ۵۲٫۶ درصد می‌رسه. ژنوتیپ‌های AA، Aa و aa حدود ۲۷٫۷، ۴۹٫۹ و ۲۲٫۴ درصد می‌شن. این فقط یک گام با ضریب فرضی برای aa است؛ پیش‌بینیِ تغییر یک جمعیت واقعی نیست.
پشت این حرکت چه خبره؟
آلل با ژنوتیپ فرق داره
آلل یکی از نسخه‌های ممکن یک ژنه؛ این‌جا فقط دو نسخهٔ فرضی A و a داریم. ژنوتیپ ترکیب دو آلل در یک جایگاهه: AA و aa دو هموزیگوت هستن و Aa ناهموزیگوته.
رابطهٔ p و q
p + q = 1; AA = p^2; Aa = 2pq; aa = q^2
اگر p سهم آلل A و q سهم آلل a باشه، p و q روی‌هم یک می‌شن. با جفت‌گیری تصادفی، نسبت‌های مورد انتظار ژنوتیپ‌ها به‌ترتیب p به توان دو، دو p q و q به توان دو هستن.
تعادل به چند فرض وابسته است
این الگو برای جمعیتی بزرگ با جفت‌گیری تصادفی و بدون اثر مهم جهش، مهاجرت یا انتخاب طبیعی به کار می‌آد. مدل آموزشی هم موجود دیپلوئید و یک جایگاه با دو آلل رو فرض می‌کنه؛ در طبیعت هیچ جمعیتی دقیقاً بی‌تغییر و بی‌نهایت بزرگ نیست.
ژنوتیپ، خودش ویژگی ظاهری نیست
درصد AA و Aa و aa دربارهٔ ترکیب آلل‌هاست. برای تبدیل این نسبت‌ها به احتمال یک ویژگی ظاهری، باید بدونیم آلل‌ها چطور روی ویژگی اثر می‌ذارن؛ غالب یا مغلوب بودن از خود فرمول هاردی-واینبرگ درنمی‌آد.
سؤالت رو بپرس، جوابش رو هم ببین
وقتی توی چت دربارهٔ یک مفهوم درس می‌خونی، دستیار هوش مصنوعی می‌تونه شبیه‌سازی مرتبط رو کنار توضیحش نشون بده. پارامترها رو تغییر می‌دی و با کمک توضیح بعدی، نتیجه رو بهتر می‌فهمی.
شروع یادگیری با چتبرای ادامه در چت، وارد مسیر شروع و ورود می‌شی. نتیجهٔ این آزمایش به چت منتقل نمی‌شه.
نمونهٔ نمایشی از آموزش در چت
اگه فرکانس A بشه ۰٫۳، یعنی ۳۰ درصد جمعیت اون ویژگی رو دارن؟
نه لزوماً. ۰٫۳ سهم خود آلل A از همهٔ نسخه‌های اون ژنه، نه سهم آدم‌هایی با یک ویژگی. مدل از p و q نسبت ژنوتیپ‌ها رو حساب می‌کنه؛ برای ربط دادن ژنوتیپ به ظاهر باید اثر زیستی آلل‌ها رو جداگانه بدونیم.
سؤال‌های رایج
چرا p و q باید جمعاً یک بشن؟
چون مدل فقط دو آلل A و a رو در نظر می‌گیره و سهم کل نسخه‌های این جایگاه صددرصده. اگر p سهم A باشه، q برابر یک منهای p می‌شه.
چرا فرمول Aa برابر دو p q است؟
برای ساخت Aa، یک آلل A و یک آلل a کنار هم قرار می‌گیرن. دو ترتیب ممکن داریم: A از والد اول و a از والد دوم، یا برعکس؛ برای همین احتمال دو ترکیب برابر با دو p q می‌شه.
چرا گزینهٔ جفت‌گیری خویشاوندی، Aa رو کم می‌کنه؟
قاعدهٔ این مدل با ضریب ثابت ۰٫۱ سهم هموزیگوت‌ها رو کمی بالا و سهم Aa رو پایین می‌بره، اما فرکانس آلل‌ها رو ثابت نگه می‌داره. جفت‌گیری خویشاوندی در یک جمعیت واقعی به همین یک عدد ثابت خلاصه نمی‌شه.
آیا A در این صفحه حتماً آلل غالب است؟
نه. حرف‌های A و a فقط نام دو آلل فرضی‌اند. فرمول این مدل نسبت ژنوتیپ‌ها رو می‌ده و دربارهٔ غالب یا مغلوب بودن، بیماری یا ویژگی ظاهری تصمیم نمی‌گیره.
آیا گزینهٔ انتخاب طبیعی تغییر نسل‌ها رو پیش‌بینی می‌کنه؟
نه؛ مدل یک قاعدهٔ ساده با امتیاز فرضی برای aa به کار می‌بره و نسبت‌ها رو همان‌جا حساب می‌کنه. جمعیت واقعی، نسل‌های پی‌درپی و همهٔ عامل‌های مؤثر در آن نیستند.