آزمایشگاه آزاد؛ بدون نیاز به ورود
تورم چه بلایی سر قدرت خرید می‌آره؟
فرض کن یک سبد خرید امروز ۱۰۰ واحد هزینه داره. اگر قیمت همان سبد هر سال با یک نرخ ثابت بالا بره، ۱۰۰ واحدِ ثابت در آینده چه‌قدر از آن رو می‌خره؟ این مدل همین سؤال رو با یک فرمول ساده جواب می‌ده.
آزمایش رو شروع کناز نرخ ۳ درصد و ۱۰ سال شروع کن. در مدل، قدرت خرید ۱۰۰ واحد به حدود ۷۴٫۴۱ واحدِ امروز می‌رسه. این یک فرض ریاضی با نرخ ثابت است، نه پیش‌بینی قیمت‌ها یا هزینهٔ زندگی.
آزمایشگاه در حال آماده شدنه…
حالا خودت امتحان کن
هر بار فقط یک چیز رو تغییر بده تا اثرش رو ببینی. قبل از اجرا، نتیجه رو حدس بزن.
اثر ده سال دیگر
نرخ رو روی ۳ درصد ثابت نگه دار. تعداد سال‌ها رو از ۱۰ به ۲۰ ببر و مقدار باقی‌مانده رو مقایسه کن.
حدست چیه؟ در نرخ یکسان، دو برابرشدن زمان باعث می‌شه قدرت خرید نصف بشه یا کمتر؟
توضیح نتیجه رو ببین
در این مدل، قدرت خرید از حدود ۷۴٫۴۱ به ۵۵٫۳۷ واحد می‌رسه؛ نصف نشده، چون اثر سالانه به شکل مرکب روی قیمت سبد اعمال می‌شه. عددها فقط برای نرخ ثابت ۳ درصد به‌دست اومدن.
نرخ سالانهٔ بالاتر
مدت رو روی ۱۰ سال نگه دار. نرخ رو یک بار روی ۳ و بار دیگر روی ۱۰ درصد بذار و درصد باقی‌مانده رو بخون.
حدست چیه؟ با ثابت‌بودن مدت، نرخ بالاتر چه تغییری در قدرت خرید باقی‌مانده می‌ده؟
توضیح نتیجه رو ببین
با نرخ ۳ درصد، حدود ۷۴٫۴۱ درصد از قدرت خرید اولیه می‌مونه؛ در نرخ ۱۰ درصد، حدود ۳۸٫۵۵ درصد. مدل هر سال قیمت سبد رو در ضریب همان نرخ ضرب می‌کنه؛ این دو سناریو دادهٔ واقعی تورم نیستن.
باقی‌مانده و کاهش را جمع کن
نرخ رو روی ۵ درصد و زمان رو روی ۱۰ سال بذار. مقدار باقی‌مانده و مقدار کاهش‌یافته رو کنار هم بخون.
حدست چیه؟ اگر هر دو مقدار نسبت به ۱۰۰ واحد آغازین سنجیده بشن، جمع‌شون چه می‌شه؟
توضیح نتیجه رو ببین
قدرت خرید باقی‌مانده حدود ۶۱٫۳۹ واحد و مقدار کاهش حدود ۳۸٫۶۱ واحده؛ جمع‌شون ۱۰۰ می‌شه. کارت سوم مقدار قدرت خریدِ کم‌شده رو می‌سازه، نه مقدار چیزی که فروخته شده؛ برچسب فعلی آن در رابط دقیق نیست.
پشت این حرکت چه خبره؟
افزایش مرکب قیمت‌ها
در این مدل، هر سال قیمت سبد نسبت به قیمتِ همان سال قبل در ضریب یک‌به‌علاوهٔ نرخ تورم ضرب می‌شه. برای همین اثرِ ده سال با ضرب سادهٔ «نرخ × سال‌ها» حساب نمی‌شه؛ هر افزایش روی سطح قیمتِ تازه اعمال می‌شه.
از قیمت بیشتر تا قدرت خرید کمتر
B_t = B_0 * (1 + r/100)^t; PP_t = M_0 / (1 + r/100)^t
اگر مبلغ اسمی همون ۱۰۰ واحد بمونه و قیمت سبد بالا بره، تعداد سهمی از سبد که می‌تونی بخری کم می‌شه. مدل این کاهش رو با تقسیم مبلغ ثابت بر ضریب رشد قیمت حساب می‌کنه.
نرخ و مدت با هم اثر می‌ذارن
هم نرخ سالانه و هم تعداد سال‌ها در توانِ ضریب رشد قرار می‌گیرن. یک تغییر کوچک در نرخ، وقتی سال‌های زیادی تکرار بشه، می‌تونه نتیجه رو جابه‌جا کنه. مقایسهٔ این صفحه فقط دربارهٔ نرخ ثابت فرضی است.
مدل ساده با دادهٔ واقعی فرق داره
قیمت خوراک، اجاره، رفت‌وآمد و چیزهای دیگر معمولاً با یک درصد یکسان تغییر نمی‌کنن. حتی شاخص قیمت یک کشور هم میانگینِ سبدهای اندازه‌گیری‌شده است و لزوماً تجربهٔ یک خانواده رو نشان نمی‌ده؛ این صفحه سبد یا دادهٔ هیچ کشور و خانواری رو وارد نمی‌کنه.
سؤالت رو بپرس، جوابش رو هم ببین
وقتی توی چت دربارهٔ یک مفهوم درس می‌خونی، دستیار هوش مصنوعی می‌تونه شبیه‌سازی مرتبط رو کنار توضیحش نشون بده. پارامترها رو تغییر می‌دی و با کمک توضیح بعدی، نتیجه رو بهتر می‌فهمی.
شروع یادگیری با چتبرای ادامه در چت، وارد مسیر شروع و ورود می‌شی. نتیجهٔ این آزمایش به چت منتقل نمی‌شه.
نمونهٔ نمایشی از آموزش در چت
اگر این مدل می‌گه ۷۴ واحد باقی می‌مونه، یعنی پولم واقعاً از ۱۰۰ به ۷۴ کم می‌شه؟
نه. مبلغ فرضی در مدل همان ۱۰۰ واحد می‌مونه؛ عدد ۷۴ یعنی با همان مقدار پول و با فرض رشد ثابت قیمت‌ها، قدرت خریدش معادل حدود ۷۴ واحد از سبدِ امروز است. مدل نرخ واقعیِ آینده یا هزینهٔ سبد یک خانواده رو پیش‌بینی نمی‌کنه.
سؤال‌های رایج
چرا اثر تورم در این مدل مرکبه؟
هر سال درصد تغییر روی سطح قیمتِ همان سال اعمال می‌شه، نه فقط روی مقدار آغازین. به همین دلیل قیمت پس از چند سال با توانِ ضریب سالانه حساب می‌شه.
مقدار باقی‌مانده دقیقاً چه معنایی داره؟
در این فرض، ۱۰۰ واحد پول ثابت می‌مونه اما قیمت سبد بالا می‌ره. مقدار باقی‌مانده می‌گه آن پول، به اندازهٔ چند واحد از سبد با قیمت آغازین قدرت خرید داره؛ مبلغ واقعی از ۱۰۰ کم نمی‌شه.
می‌تونم این نرخ رو برای قیمت‌های آیندهٔ خودم به کار ببرم؟
این صفحه نرخ ثابت رو فقط برای تمرین ریاضی به کار می‌بره و دادهٔ سبد خرید یا شاخص قیمت نداره. قیمت کالاها و هزینه‌های آدم‌ها فرق می‌کنه، پس خروجی این مدل پیش‌بینی شخصی نیست.
چرا کارت می‌گه «مقدار فروخته‌شده»؟
این یک برچسب نامتناسب با عدد است. فرمول کارت، ۱۰۰ منهای قدرت خرید باقی‌مانده رو حساب می‌کنه؛ یعنی مقدار کاهش‌یافته در مدل، نه چیزی که فروخته شده.
اگر تعداد سال‌ها رو دو برابر کنم، قدرت خرید نصف می‌شه؟
نه لزوماً. ضریب قیمت به توان تعداد سال‌ها می‌رسه و قدرت خرید، وارونۀ آن ضریبه. نتیجهٔ دقیق رو می‌تونی با نرخ انتخاب‌شده در مدل حساب کنی؛ نرخ ثابت در دنیای واقعی فرضی ساده است.