آزمایشگاه آزاد؛ بدون نیاز به ورود
از اختلاف موج‌ها تا فاصله‌ی زلزله
موج P زودتر از موج S به ایستگاه می‌رسد. هرچه فاصله‌ی کانون تا ایستگاه بیشتر باشد، معمولاً فاصله‌ی زمانی رسیدن این دو موج هم بیشتر است. با سه فاصله می‌شود جای کانون روی سطح را تخمین زد؛ اما این شبیه‌ساز فقط یک مدل خیلی ساده است.
آزمایش رو شروع کندر این صفحه، هر «تأخیر» یعنی فاصله‌ی زمانی رسیدن موج S منهای موج P، نه زمان رسیدن S به‌تنهایی. با ۱۴، ۱۴ و ۱۲٫۵ ثانیه شروع کن؛ عددهای پایین را به‌ترتیب برای ایستگاه‌های ۱، ۲ و ۳ بخوان.
آزمایشگاه در حال آماده شدنه…
حالا خودت امتحان کن
هر بار فقط یک چیز رو تغییر بده تا اثرش رو ببینی. قبل از اجرا، نتیجه رو حدس بزن.
سه فاصله را از روی تأخیر بخوان
تأخیرهای ایستگاه‌های ۱، ۲ و ۳ را به‌ترتیب روی ۱۴، ۱۴ و ۱۲٫۵ ثانیه بگذار.
حدست چیه؟ اگر مدل هر ثانیه‌ی تأخیر را ۸ کیلومتر بگیرد، سه فاصله چه عددهایی می‌شوند؟
توضیح نتیجه رو ببین
خروجی فاصله‌ها به‌ترتیب ۱۱۲، ۱۱۲ و ۱۰۰ کیلومتر است. محاسبه‌ی داخلی یک نقطه‌ی نزدیک به مختصات ۱۰۰ و ۵۰ کیلومتر برمی‌گرداند؛ ولی جای ایستگاه‌ها در نقشه با محاسبه‌ی داخلی جور نیست، پس برخورد دایره‌ها روی شکل را ملاک مکان‌یابی نگیر.
یک تأخیر را زیاد کن
تأخیر ایستگاه ۱ را از ۱۴ به ۱۴٫۵ ثانیه افزایش بده و دو تأخیر دیگر را ثابت نگه دار.
حدست چیه؟ فاصله‌ی ایستگاه ۱ چهار کیلومتر زیاد می‌شود یا هشت کیلومتر؟
توضیح نتیجه رو ببین
در قاعده‌ی این مدل، فاصله‌ی ایستگاه ۱ از ۱۱۲ به ۱۱۶ کیلومتر می‌رسد؛ دو عدد دیگر همان ۱۱۲ و ۱۰۰ می‌مانند. این فقط نتیجه‌ی ضریب ثابت ۸ کیلومتر بر ثانیه در شبیه‌ساز است.
یک سه‌تاییِ تازه را امتحان کن
تأخیرها را به‌ترتیب روی ۱۳٫۷، ۱۳٫۷ و ۱۳٫۱ ثانیه تنظیم کن.
حدست چیه؟ فاصله‌های تازه کانون تخمینی را در همان جای قبلی نگه می‌دارند؟
توضیح نتیجه رو ببین
فاصله‌ها به‌ترتیب ۱۰۹٫۶، ۱۰۹٫۶ و ۱۰۴٫۸ کیلومتر می‌شوند و محاسبه‌ی داخلی نقطه‌ای نزدیک ۱۰۰ و ۴۵ کیلومتر می‌دهد. این نمونه هم با هندسه‌ی ایستگاه‌های داخل محاسبه تقریباً جور است؛ نمایشگر نقشه این هندسه را درست نشان نمی‌دهد.
پشت این حرکت چه خبره؟
اختلاف رسیدن P و S سرنخ فاصله است
موج P معمولاً زودتر از موج S می‌رسد. هر دو زمان رسیدن را از لرزه‌نگاشت می‌خوانند؛ فاصله‌ی این دو زمان را با جدول‌ها یا منحنی‌های سفر موج مقایسه می‌کنند تا فاصله‌ی ایستگاه تا زلزله را برآورد کنند.
هر ایستگاه یک دایره می‌سازد
distance_km = 8 * delay_s
اگر فاصله‌ی یک ایستگاه تا کانون را بدانیم، روی نقشه دور آن ایستگاه دایره‌ای با همان شعاع می‌کشیم. با سه ایستگاه، برخورد دایره‌ها جای تقریبی کانون سطحی را نشان می‌دهد؛ در عمل از داده‌های بیشتری هم استفاده می‌شود.
ضریب ۸ قانون دقیق زمین نیست
این مدل برای هر ثانیه‌ی اختلاف موج‌ها دقیقاً ۸ کیلومتر می‌گذارد. موج‌ها در مسیرهای مختلف زمین سرعت یکسانی ندارند؛ مکان‌یابی واقعی از جدول‌ها و منحنی‌های زمان سفر استفاده می‌کند، نه یک ضریب ثابت برای همه‌جا.
کانون سطحی با نقطه‌ی شروع درون زمین فرق دارد
کانون سطحی نقطه‌ای روی سطح زمین درست بالای محل شروع گسیختگی است. این شبیه‌ساز عمق گسیختگی را حساب نمی‌کند؛ فقط می‌خواهد ایده‌ی فاصله‌یابی دوبعدی را نشان بدهد.
سؤالت رو بپرس، جوابش رو هم ببین
وقتی توی چت دربارهٔ یک مفهوم درس می‌خونی، دستیار هوش مصنوعی می‌تونه شبیه‌سازی مرتبط رو کنار توضیحش نشون بده. پارامترها رو تغییر می‌دی و با کمک توضیح بعدی، نتیجه رو بهتر می‌فهمی.
شروع یادگیری با چتبرای ادامه در چت، وارد مسیر شروع و ورود می‌شی. نتیجهٔ این آزمایش به چت منتقل نمی‌شه.
نمونهٔ نمایشی از آموزش در چت
چرا موج S دیرتر از موج P به ایستگاه می‌رسد؟
چون موج P در سنگ سریع‌تر حرکت می‌کند و زودتر ثبت می‌شود؛ موج S بعد از آن می‌رسد. فاصله‌ی زمانی این دو رسیدن سرنخی از دوری ایستگاه تا زلزله است، ولی برای فاصله‌ی دقیق‌تر از منحنی‌های سفر موج استفاده می‌شود.
سؤال‌های رایج
تأخیرِ هر ایستگاه یعنی چی؟
یعنی زمان رسیدن موج S منهای زمان رسیدن موج P در همان ایستگاه. کنترل‌های این شبیه‌ساز فقط همین فاصله‌ی زمانی را می‌گیرند، نه زمان موج S به‌تنهایی.
هر ثانیه‌ی اختلاف واقعاً یعنی ۸ کیلومتر؟
فقط در این مدل ساده. سرعت موج‌ها به مسیر و لایه‌های سنگی بستگی دارد؛ برای زمین واقعی از منحنی‌های زمان سفر استفاده می‌کنند، نه ضریب ثابت ۸.
چرا به سه ایستگاه نیاز داریم؟
هر ایستگاه فاصله تا کانون را می‌دهد، اما به‌تنهایی جهت را مشخص نمی‌کند. سه فاصله می‌توانند جای مشترکی برای دایره‌ها پیدا کنند؛ این ایده‌ی مثلث‌بندی است.
اگر سه دایره دقیقاً به هم نرسند چه؟
در اندازه‌گیری واقعی خطای زمان و تفاوت مسیر موج وجود دارد، برای همین نقطه را با چند مشاهده تخمین می‌زنند. این شبیه‌ساز هم یک نقطه نشان می‌دهد، اما ناسازگاری فاصله‌ها را به تو نمی‌گوید؛ پس نقطه‌ی آن را قطعی نگیر.
نقطه‌ی قرمز روی نقشه جای واقعی کانون است؟
نه. جای ایستگاه‌ها در تصویر با محاسبه‌ی فاصله یکی نیست و دو ایستگاه هم از کادر بیرون می‌افتند. این نقشه برای تعیین محل واقعی قابل اعتماد نیست؛ فقط عدد فاصله‌ها از قاعده‌ی ساده‌ی همین مدل می‌آیند.
این نقطه عمق زلزله را هم نشان می‌دهد؟
نه. عمق محل شروع گسیختگی حساب نمی‌شود؛ نقشه فقط یک تخمین دوبعدی از کانون سطحی را می‌خواهد نمایش بدهد.