آزمایشگاه آزاد؛ بدون نیاز به ورود
تضعیف پرتو در حفاظ؛ ضخامت چه اثری داره؟
پرتو از ماده رد می‌شه، اما همهٔ شدت اولیه بعد از حفاظ باقی نمی‌مونه. نوع پرتو، جنس و ضخامت رو عوض کن و درصد عبوری رو در همین مدل مقایسه کن.
آزمایش رو شروع کناز گامای یک‌سانتی‌متری در سرب شروع کن. درصد عبوری رو یادداشت کن و بعد هر بار فقط یکی از سه کنترل رو تغییر بده.
آزمایشگاه در حال آماده شدنه…
حالا خودت امتحان کن
هر بار فقط یک چیز رو تغییر بده تا اثرش رو ببینی. قبل از اجرا، نتیجه رو حدس بزن.
حفاظ رو ضخیم‌تر کن
نوع پرتو رو روی گاما و ماده رو روی سرب نگه دار. ضخامت رو از نیم سانتی‌متر به یک سانتی‌متر برسون و درصد عبوری رو مقایسه کن.
حدست چیه؟ با دو برابر شدن ضخامت، درصد عبوری دقیقاً نصف می‌شه یا به شکل دیگه‌ای تغییر می‌کنه؟
توضیح نتیجه رو ببین
در این مدل، درصد عبوری از حدود ۷۷٫۹ به ۶۰٫۷ درصد می‌رسه. تغییرش خطی نیست؛ هر نیم‌سانتی‌متر اضافه، شدت باقی‌مانده رو در یک نسبت ثابت ضرب می‌کنه.
جنس حفاظ رو عوض کن
گاما و ضخامت یک سانتی‌متر رو نگه دار. یک بار ماده رو روی کاغذ و بار دیگه روی سرب بذار.
حدست چیه؟ در ضرایب همین مدل، کدوم حالت درصد عبوری بیشتری می‌ده؟
توضیح نتیجه رو ببین
مدل برای کاغذ حدود ۹۹٫۹ درصد عبوری و برای سرب حدود ۶۰٫۷ درصد به دست می‌آره. این مقایسه فقط از ضریب‌های آموزشی همین مدل می‌آد و دربارهٔ حفاظ واقعی نتیجه نمی‌ده.
نوع پرتو رو هم تغییر بده
ماده رو روی کاغذ و ضخامت رو روی یک سانتی‌متر نگه دار. درصد عبوری آلفا و گاما رو در مدل مقایسه کن.
حدست چیه؟ برای همین ماده و ضخامت، کدوم انتخاب مدل عبور بیشتری نشون می‌ده؟
توضیح نتیجه رو ببین
در مدل، عبور آلفا به حدود صفر درصد گرد می‌شه، ولی عبور گاما حدود ۹۹٫۹ درصده. این عددها از ضریب‌های انتخاب‌شده در شبیه‌سازی میان؛ برای ایمنی یا طراحی حفاظ واقعی ازشون استفاده نکن.
پشت این حرکت چه خبره؟
کاهش شدت به شکل نمایی
T = exp(-mu*x)
در این مدل، شدت عبوری با زیاد شدن ضخامت کم می‌شه. ضریب تضعیف هر ترکیب پرتو و ماده تعیین می‌کنه این کاهش چقدر سریع باشه.
ضخامت بیشتر، عبور کمتر
T(2*x) = T(x)^2
در تضعیف نمایی، اضافه کردن ضخامت یک مقدار ثابت از شدت کم نمی‌کنه؛ شدت باقی‌مانده هر بار در یک نسبت ضرب می‌شه. برای همین دو برابر کردن ضخامت معمولاً به معنی نصف شدن درصد عبوری نیست.
درصد عبوری رو چطور بخونی؟
percentTransmitted = 100*T
عدد عبوری سهمی از شدت آغازینه که در مدل بعد از حفاظ باقی می‌مونه. مثلاً شصت درصد عبوری یعنی مدل شصت درصدِ شدت شروع رو نگه داشته؛ این عدد به‌تنهایی دوز یا خطر واقعی رو مشخص نمی‌کنه.
سؤالت رو بپرس، جوابش رو هم ببین
وقتی توی چت دربارهٔ یک مفهوم درس می‌خونی، دستیار هوش مصنوعی می‌تونه شبیه‌سازی مرتبط رو کنار توضیحش نشون بده. پارامترها رو تغییر می‌دی و با کمک توضیح بعدی، نتیجه رو بهتر می‌فهمی.
شروع یادگیری با چتبرای ادامه در چت، وارد مسیر شروع و ورود می‌شی. نتیجهٔ این آزمایش به چت منتقل نمی‌شه.
نمونهٔ نمایشی از آموزش در چت
چرا با دو برابر کردن ضخامت حفاظ، درصد عبوری نصف نشد؟
چون این مدل کاهش رو نمایی حساب می‌کنه، نه خطی. با هر نیم‌سانتی‌متر اضافه در حالت گاما و سرب، شدت باقی‌مانده در یک نسبت ثابت ضرب می‌شه؛ پس درصد عبوری از حدود ۷۷٫۹ به ۶۰٫۷ رسیده، نه نصف. این قاعده فقط برای همین مدل و ضریب‌های ثابتشه.
سؤال‌های رایج
تضعیف نمایی یعنی چی؟
یعنی با زیاد شدن ضخامت، شدت عبوری در یک نسبت ثابت کم می‌شه. مقدار این نسبت به ضریب تضعیف مدل بستگی داره؛ برای همین کاهش در هر قدم، مقدار ثابتی از درصد نیست.
اگر ضخامت حفاظ دو برابر بشه، شدت عبوری نصف می‌شه؟
نه لزوماً. در رابطهٔ نمایی، شدت باقی‌مانده هر بار در یک ضریب ضرب می‌شه؛ نتیجه به ضریب تضعیف همین ترکیب بستگی داره.
کدوم ماده برای متوقف کردن پرتو بهتره؟
در همین شبیه‌سازی، درصد عبوری هر ماده با ضریب انتخاب‌شدهٔ خودش حساب می‌شه. این مدل انرژی و شرایط واقعی رو نمی‌گیره، پس جوابش راهنمای انتخاب حفاظ واقعی نیست.
درصد عبوری دقیقاً چی رو نشون می‌ده؟
سهم شدت اولیه‌ای رو نشون می‌ده که طبق مدل از ضخامت انتخاب‌شده می‌گذره. این عدد به‌تنهایی مقدار دوز یا خطر برای آدم رو نشون نمی‌ده.
می‌تونم با این عددها حفاظ واقعی انتخاب کنم؟
نه. این صفحه فقط یک مدل آموزشی با ضریب‌های ثابت داره و جای محاسبهٔ تخصصی یا دستورالعمل ایمنی رو نمی‌گیره.