آزمایشگاه آزاد؛ بدون نیاز به ورود
سری واکنش‌پذیری فلزها؛ کدام فلز یون فلز دیگر را جابه‌جا می‌کنه؟
اگر فلز جامد واکنش‌پذیرتر از فلزِ موجود در محلول باشد، در یک واکنش جانشینی می‌تواند جای آن را بگیرد. با روی و مس شروع کن و بعد جای فلزها را عوض کن.
آزمایش رو شروع کنفلز افزوده‌شده را روی روی و یون محلول را روی مس بگذار. بعد مس را در محلول یون روی امتحان کن. کارت ۹۰ درصدِ «فلز جدید» مقدار واقعی رسوب نیست؛ مدل برای هر جابه‌جایی همین عدد ثابت را می‌دهد.
آزمایشگاه در حال آماده شدنه…
حالا خودت امتحان کن
هر بار فقط یک چیز رو تغییر بده تا اثرش رو ببینی. قبل از اجرا، نتیجه رو حدس بزن.
روی در محلول یون مس
فلز افزوده‌شده را روی روی و محلول را روی یون مس بگذار و اجرا کن.
حدست چیه؟ کدام فلز در سری بالاتر است و آیا مدل جابه‌جایی را پیش‌بینی می‌کند؟
توضیح نتیجه رو ببین
روی بالاتر از مس است، پس خروجی مدل «جایگزینی می‌کند» می‌شود. کارت مقدار فلز تازه را ۹۰ درصد نشان می‌دهد؛ این درصد از غلظت یا مقدار واکنش حساب نشده و بازده واقعی نیست.
جای فلزها را عوض کن
فلز افزوده‌شده را مس و محلول را یون روی بگذار.
حدست چیه؟ آیا مسِ پایین‌تر در سری می‌تواند روی را از محلول بیرون بیاورد؟
توضیح نتیجه رو ببین
نه؛ مس از روی کم‌واکنش‌پذیرتر است، پس مدل می‌گوید جابه‌جایی رخ نمی‌دهد و مقدار فلز تازه صفر است.
روی را با یون آهن بسنج
فلز را روی نگه دار و نوع یون محلول را از مس به آهن تغییر بده.
حدست چیه؟ چون روی در سری بالاتر از آهن است، خروجی چه می‌شود؟
توضیح نتیجه رو ببین
مدل جابه‌جایی را پیش‌بینی می‌کند و دوباره ۹۰ درصد فلز تازه نشان می‌دهد. این تکرار همان ثابت مدل است؛ مقدار واقعی محصول به مقدار مواد و شرایط واکنش بستگی دارد.
پشت این حرکت چه خبره؟
ترتیب نسبی، پیش‌بینی اولیه می‌دهد
K > Ca > Na > Mg > Al > Zn > Fe > Cu
در فهرست ساده‌ی این مدل، فلزهای بالاتر واکنش‌پذیرترند. قاعده‌ی جانشینی می‌گوید فلز جامدِ بالاتر می‌تواند یون فلز پایین‌تر را به فلز خنثی تبدیل کند.
جابه‌جایی، یک واکنش اکسایش و کاهش است
Zn -> Zn^2+ + 2e-; Cu^2+ + 2e- -> Cu
در نمونه‌ی روی و مس، روی الکترون از دست می‌دهد و یون روی می‌شود؛ یون مس الکترون می‌گیرد و مس جامد می‌شود.
یک نمونه از واکنش جانشینی
Zn + Cu^2+ -> Zn^2+ + Cu
اگر واکنش در شرایط مناسب رخ بدهد، روی می‌تواند جای مس را در محلول یون مس بگیرد. این معادله نسبت مواد را نشان می‌دهد، اما ویجت مقدار واقعی محصول را محاسبه نمی‌کند.
سؤالت رو بپرس، جوابش رو هم ببین
وقتی توی چت دربارهٔ یک مفهوم درس می‌خونی، دستیار هوش مصنوعی می‌تونه شبیه‌سازی مرتبط رو کنار توضیحش نشون بده. پارامترها رو تغییر می‌دی و با کمک توضیح بعدی، نتیجه رو بهتر می‌فهمی.
شروع یادگیری با چتبرای ادامه در چت، وارد مسیر شروع و ورود می‌شی. نتیجهٔ این آزمایش به چت منتقل نمی‌شه.
نمونهٔ نمایشی از آموزش در چت
چرا مس نمی‌تواند یون روی را جابه‌جا کند، ولی روی می‌تواند یون مس را جابه‌جا کند؟
چون در سری این مدل، روی بالاتر و واکنش‌پذیرتر از مس قرار دارد. پس روی می‌تواند الکترون بدهد و یون مس را به مس جامد تبدیل کند؛ مس برای گرفتن جای روی واکنش‌پذیری کافی ندارد. عدد ۹۰ درصد فقط برچسب ثابت مدل است، نه مقدار واقعی محصول.
سؤال‌های رایج
قاعده‌ی جابه‌جایی فلزها چیست؟
در یک واکنش جانشینی ساده، فلز جامدِ واکنش‌پذیرتر می‌تواند یون فلز کم‌واکنش‌پذیرتر را به فلز تبدیل کند. این فقط یک پیش‌بینی اولیه است و شرایط محلول هم مهم‌اند.
۹۰ درصد یعنی ۹۰ درصد یون‌های محلول واقعاً فلز می‌شوند؟
نه؛ این مقدار را محاسبه‌ی مقدار مواد نساخته است. هر بار که رتبه‌بندی می‌گوید واکنش هست، مدل همان ۹۰ درصد را نشان می‌دهد.
چرا نباید پتاسیم را واقعاً در محلول نمک بریزم؟
چون پتاسیم در تماس با آب واکنش شدیدی دارد و ممکن است گرما و گاز هیدروژن تولید شود. این صفحه فقط رتبه‌بندی را بررسی می‌کند؛ فلزهای واکنش‌پذیر را آزمایش نکن.
چرا شکل اسم فلز تازه را نمی‌نویسد؟
شکل فقط می‌گوید جابه‌جایی هست یا نه و برچسب کلی «فلز تازه» را می‌گذارد. برای فهمیدن محصول، نام یون محلول را با واکنش‌دهنده‌ی جامد مقایسه کن؛ نمونه‌ی روی و مس در صفحه آمده است.