آزمایشگاه آزاد؛ بدون نیاز به ورود
چرخهٔ سنگ‌ها؛ سنگ‌ها چطور تغییر می‌کنند؟
یک سنگ می‌تونه بارها تغییر کنه و وارد مسیرهای مختلف بشه. سه عامل رو جابه‌جا کن و ببین ترکیب سنگ‌ها در این مدل چه تغییری می‌کنه.
آزمایش رو شروع کنبا مقدارهای شروع اجرا کن: گرما و فشار ۳، هوازدگی ۲ و بالا آمدن ۳. درصد هر گروه رو بخون؛ این‌ها سهم‌های فرضی مدل‌اند، نه اندازه‌گیری از پوستهٔ زمین.
آزمایشگاه در حال آماده شدنه…
حالا خودت امتحان کن
هر بار فقط یک چیز رو تغییر بده تا اثرش رو ببینی. قبل از اجرا، نتیجه رو حدس بزن.
گرما و فشار بیشتر
گرما و فشار رو از ۳ به ۱۰ برسون و دو درصد سنگ دگرگونی و رسوبی رو با حالت شروع مقایسه کن.
حدست چیه؟ در این مدل، با بیشتر شدن گرما و فشار سهم کدوم گروه بالا می‌ره؟
توضیح نتیجه رو ببین
در حالت شروع، سهم دگرگونی حدود ۲۵٫۱٪ و رسوبی حدود ۳۴٫۱٪ است. با گرما و فشار ۱۰، سهم دگرگونی به حدود ۲۸٫۶٪ می‌رسه و رسوبی به حدود ۳۰٫۶٪ کاهش پیدا می‌کنه. این جابه‌جاییِ یک‌مرحله‌ای، قانون واقعیِ زمان و دمای زمین نیست.
هوازدگی شدیدتر
گرما و فشار رو روی ۳ و بالا آمدن رو روی ۳ نگه دار. هوازدگی رو از ۲ به ۱۰ تغییر بده و درصد رسوبی رو ببین.
حدست چیه؟ اگر سنگ‌ها بیشتر خرد و فرسوده بشن، سهم رسوبی در این مدل چه می‌شه؟
توضیح نتیجه رو ببین
با هوازدگی ۲، سهم رسوبی حدود ۳۴٫۱٪ است؛ با هوازدگی ۱۰ به حدود ۳۹٫۹٪ می‌رسه. هوازدگی سنگ رو به ذره‌های کوچک‌تر تبدیل می‌کنه، ولی برای ساخت سنگ رسوبی، رسوب‌گذاری و فشرده و سیمانی شدن هم لازم‌اند؛ این مرحله‌ها جداگانه شبیه‌سازی نمی‌شن.
ببین مدل با بالا آمدن چه می‌کند
گرما و فشار رو روی ۳ و هوازدگی رو روی ۲ نگه دار. بالا آمدن رو از ۳ به ۱۰ ببر و سهم سنگ آذرین رو مقایسه کن.
حدست چیه؟ در این شبیه‌سازی، زیاد شدن بالا آمدن سهم آذرین را کم می‌کند یا زیاد؟
توضیح نتیجه رو ببین
در مدل، سهم آذرین از حدود ۴۰٫۸٪ به ۴۵٫۰٪ می‌رسه. این یک میان‌بُرِ ساده‌شده در شبیه‌ساز است: بالا آمدن زمین به‌تنهایی سنگ را آذرین نمی‌کند؛ معمولاً سنگ را به سطح می‌آورد و بعد هوازدگی می‌تواند روی آن اثر بگذارد.
پشت این حرکت چه خبره؟
سه گروه اصلی سنگ
سنگ آذرین از سرد شدن مواد مذاب شکل می‌گیره؛ سنگ رسوبی از رسوب‌هایی که به‌مرور فشرده و به هم چسبیده‌اند؛ و سنگ دگرگونی وقتی پدید می‌آد که سنگ قبلی زیر گرما و فشار تغییر کنه، بدون این‌که کاملاً ذوب بشه.
چرخه یک مسیر اجباری ندارد
سنگ‌ها می‌تونن چند بار هوازده بشن، دفن بشن یا تغییر کنن و راه‌های مختلفی رو طی کنن. چرخهٔ سنگ نقشهٔ چند فراینده، نه دستگاهی که هر سنگ رو در یک ترتیب ثابت بچرخونه.
درصدها سهمِ همین مدل‌اند
مدل از یک ترکیب فرضی ۴۰٪ آذرین، ۳۵٪ رسوبی و ۲۵٪ دگرگونی شروع می‌کنه و در یک گذر، بخشی از سهم‌ها رو بین گروه‌ها جابه‌جا می‌کنه. عددهای گرما، هوازدگی و بالا آمدن شدتِ بی‌واحدند؛ زمان زمین‌شناسی یا مقدار واقعی سنگ‌ها رو نشان نمی‌دن.
سؤالت رو بپرس، جوابش رو هم ببین
وقتی توی چت دربارهٔ یک مفهوم درس می‌خونی، دستیار هوش مصنوعی می‌تونه شبیه‌سازی مرتبط رو کنار توضیحش نشون بده. پارامترها رو تغییر می‌دی و با کمک توضیح بعدی، نتیجه رو بهتر می‌فهمی.
شروع یادگیری با چتبرای ادامه در چت، وارد مسیر شروع و ورود می‌شی. نتیجهٔ این آزمایش به چت منتقل نمی‌شه.
نمونهٔ نمایشی از آموزش در چت
اگه این مدل با بالا آمدن، سنگ آذرین بیشتری نشان می‌ده، پس کوه‌سازی سنگ‌ها رو آذرین می‌کنه؟
نه؛ این نتیجه از یک ساده‌سازی همین شبیه‌ساز می‌آد. بالا آمدن زمین معمولاً سنگ‌های زیرسطحی رو به سطح می‌آره؛ بعد هوازدگی و فرسایش می‌تونن اون‌ها رو خرد کنن. برای سنگ آذرین باید مواد مذاب سرد و جامد بشن، چیزی که این ویجت جداگانه مدل نمی‌کنه.
سؤال‌های رایج
سنگ آذرین چطور ساخته می‌شه؟
وقتی مواد مذاب مثل ماگما یا گدازه سرد و جامد می‌شن. فقط بالا آمدن سنگ، آن را آذرین نمی‌کند.
هر رسوبی به سنگ رسوبی تبدیل می‌شه؟
نه. رسوب‌ها باید در جایی ته‌نشین و بعد در زمان طولانی فشرده و به هم سیمانی بشن. مدل این مرحله‌ها رو با جزئیات حساب نمی‌کنه.
سنگ دگرگونی یعنی سنگ ذوب‌شده؟
نه. گرما و فشار می‌تونن سنگ رو بدون ذوب کامل تغییر بدن. اگر سنگ ذوب و بعد سرد بشه، سنگ تازه آذرین شکل می‌گیره.
این درصدها سهم واقعی سنگ‌ها روی زمین‌اند؟
نه. مدل از سهم‌های فرضی ۴۰٪، ۳۵٪ و ۲۵٪ شروع می‌کنه و آن‌ها را با چند قاعده جابه‌جا می‌کنه؛ این درصدها دادهٔ زمین‌شناسی نیستند.
بالا آمدن در چرخهٔ واقعی سنگ چه کاری می‌کند؟
سنگ را به بخش‌های بالاتر و نزدیک سطح می‌آورد؛ بعد فرسایش و رسوب‌گذاری ممکن است مسیرش را عوض کند. در این شبیه‌ساز، بالا آمدن مستقیم به سهم آذرین وصل شده و این رابطه را نباید واقعی دانست.