آزمایشگاه آزاد؛ بدون نیاز به ورود
چرا فصلها عوض میشن؟ شبیهسازی کجی محور زمین
وقتی ایران تابستونه، نیمکرهی جنوبی هم گرمتره؟ روز سال و عرض جغرافیایی رو عوض کن و ببین محور کج زمین چطور آفتاب ظهر و طول روز رو تغییر میده.
آزمایش رو شروع کنروی اجرا بزن و نمودار طول روز رو ببین. روزها در این مدل از آغاز یک سال میلادیِ ۳۶۵روزه شماره میخورن، نه از اول فروردین. بعد روز سال، عرض جغرافیایی یا کجی محور رو تغییر بده و نتیجه رو با حالت قبلی مقایسه کن.
آزمایشگاه در حال آماده شدنه…
حالا خودت امتحان کن
هر بار فقط یک چیز رو تغییر بده تا اثرش رو ببینی. قبل از اجرا، نتیجه رو حدس بزن.
از بهار تا بلندترین روزها
عرض جغرافیایی رو روی ۳۶ درجهی شمالی و کجی محور رو روی ۲۳٫۵ درجه بذار. روز رو اول روی ۸۱ و بعد روی ۱۷۲ تنظیم کن و هر بار اجرا بزن. ارتفاع خورشید در ظهر و طول روز رو مقایسه کن.
حدست چیه؟ از نزدیک اعتدال بهاری تا اوایل تابستون، خورشید ظهر بالاتر میآد یا پایینتر؟ روز چه تغییری میکنه؟
توضیح نتیجه رو ببین
در روز ۸۱، ارتفاع ظهر حدود ۵۳٫۹ درجه و طول روز حدود ۱۲ ساعت میشه. در روز ۱۷۲، ارتفاع به حدود ۷۷٫۵ درجه و طول روز به حدود ۱۴٫۵ ساعت میرسه. با جلو رفتن سال، نیمکرهی شمالی بیشتر رو به خورشیده و روزهاش بلندتر میشن.
وقتی ایران تابستونه، اونطرف زمین چه خبره؟
روز رو روی ۱۷۲ و کجی محور رو روی ۲۳٫۵ درجه نگه دار. یک بار عرض جغرافیایی رو روی ۳۶ درجهی شمالی بذار و اجرا کن؛ بعد فقط عرض رو به منفی ۳۶ درجه تغییر بده و دوباره اجرا کن.
حدست چیه؟ در یک روز یکسان، طول روز و ارتفاع خورشید ظهر در دو نیمکره برابر میمونه؟
توضیح نتیجه رو ببین
در عرض ۳۶ درجهی شمالی، طول روز حدود ۱۴٫۵ ساعت و ارتفاع ظهر حدود ۷۷٫۵ درجه است. در عرض ۳۶ درجهی جنوبی، طول روز حدود ۹٫۵ ساعت و ارتفاع ظهر حدود ۳۰٫۵ درجه میشه. دو نیمکره در همین زمان فصلهای مخالف دارن؛ تاریخ یکیه، اما جهت کجی هر نیمکره نسبت به خورشید فرق میکنه.
اگر محور زمین کج نبود
روز رو روی ۱۷۲ و عرض رو روی ۳۶ درجهی شمالی نگه دار. با کجی ۲۳٫۵ درجه اجرا کن، بعد کجی محور رو به صفر برسون و نتیجه رو دوباره اجرا کن.
حدست چیه؟ وقتی کجی محور صفر میشه، طول روز در این عرض چه تغییری میکنه؟
توضیح نتیجه رو ببین
با کجی ۲۳٫۵ درجه، روز حدود ۱۴٫۵ ساعت و ارتفاع ظهر حدود ۷۷٫۵ درجه است؛ با کجی صفر، هر دو نیمکره در تمام روزهای سال در این مدل حدود ۱۲ ساعت روشنایی دارن و ارتفاع ظهر در این عرض ۵۴ درجه میشه. بدون کجی، خورشید در طول سال بین شمال و جنوب جابهجا نمیشه و فصلهای ناشی از کجی شکل نمیگیرن.
پشت این حرکت چه خبره؟
کجی محور زمین چه ربطی به فصلها داره؟
محور زمین نسبت به صفحهی گردش دور خورشید کجه. در بخشی از سال، نیمکرهی شمالی رو به خورشیده و نور رو با زاویهی مستقیمتری میگیره؛ چند ماه بعد نیمکرهی جنوبی همین وضعیت رو داره. زاویهی تابش و بلندتر بودن روز، انرژی دریافتی هر نیمکره رو در فصلها عوض میکنه. فاصلهی زمین تا خورشید علت اصلی فصلها نیست؛ خود شبیهسازی هم این فاصله رو ثابت میگیره.
عرضی که خورشید ظهر بالای سرشه
decl = -tilt*cos(2*pi*(day+10)/365)
عرض میل خورشید، یا declination، جاییه که خورشید در ظهر درست بالای سر قرار میگیره. در اعتدالها این عرض نزدیک استواست؛ در انقلاب تابستونی و زمستونی تا حدود زاویهی کجی محور به شمال یا جنوب میرسه. شمارهی روز از آغاز سال میلادیِ معمولیِ مدل شروع میشه، نه از تقویم شمسی؛ تاریخهای کنار تصویر تقریبین.
عرض جغرافیایی و طول روز
h = 90 - abs(lat - decl); dayLength = 24/pi*acos(-tan(lat)*tan(decl))
هرچه عرض تو از عرضی که خورشید بالای سرشه دورتر باشه، آفتاب ظهر پایینتر دیده میشه. همون روز ممکنه در یک نیمکره روز بلند باشه و در نیمکرهی دیگه شب بلندتر. نمودار، طول روز رو در طول سال نشون میده و خط عمودی روز انتخابشده رو مشخص میکنه. طول روز در این مدل زمانی حساب میشه که خورشید هندسی بالای افقه.
شدت نور ظهر، یک شاخص سادهشده
عدد شدت نور ظهر از ارتفاع خورشید در مدل به دست میآد و به شکل درصد نمایش داده میشه. این عدد تابش اندازهگیریشده در شهر تو نیست؛ جو، ابر، آلودگی و زمانهای غیر از ظهر را حساب نمیکنه. برای همین ازش برای مقایسهی دو حالت استفاده کن، نه پیشبینی هوا یا دمای واقعی.
سؤالت رو بپرس، جوابش رو هم ببین
وقتی توی چت دربارهٔ یک مفهوم درس میخونی، دستیار هوش مصنوعی میتونه شبیهسازی مرتبط رو کنار توضیحش نشون بده. پارامترها رو تغییر میدی و با کمک توضیح بعدی، نتیجه رو بهتر میفهمی.
شروع یادگیری با چتبرای ادامه در چت، وارد مسیر شروع و ورود میشی. نتیجهٔ این آزمایش به چت منتقل نمیشه.
نمونهٔ نمایشی از آموزش در چت
پس وقتی اینجا تابستونه، استرالیا هم تابستونه؟
نه لزوماً؛ اگر دو جای همعرض در دو نیمکره باشن، فصلهاشون معمولاً برعکسه. روز ۱۷۲ رو با عرض ۳۶ درجهی شمالی و بعد منفی ۳۶ درجه مقایسه کن: در مدل، روز اول حدود ۱۴٫۵ ساعت و روز دوم حدود ۹٫۵ ساعت طول میکشه. این تفاوت از جهت کجی محور نسبت به خورشیده، نه اینکه یک نیمکره نزدیکتر باشه.
سؤالهای رایج
فصلها به خاطر نزدیک و دور شدن زمین از خورشید نیستن؟
علت اصلی فصلها کجی محور زمینه. وقتی یک نیمکره رو به خورشیده، نور مستقیمتر و روزها بلندترن؛ نیمکرهی دیگه نور مایلتر و روز کوتاهتری داره. فاصله در مدار کمی عوض میشه، اما دلیل اصلی تابستون و زمستون نیست.
چرا زمستون استرالیا همزمان با تابستون ایرانه؟
استرالیا در نیمکرهی جنوبیه و ایران در نیمکرهی شمالی. وقتی شمال زمین رو به خورشیده، جنوب ازش دورتره؛ برای همین فصلها معمولاً برعکسن. با عرضهای مثبت و منفی، طول روز رو در همین شبیهسازی مقایسه کن.
اعتدال بهاری یعنی طول روز دقیقاً ۱۲ ساعته؟
در مدل، نزدیک اعتدال خورشید نزدیک استواست و طول روز در بیشتر عرضها نزدیک ۱۲ ساعت میشه. روز ۸۱ برای عرض ۳۶ درجه حدود ۱۲ ساعت حساب میشه. تاریخ دقیق اعتدال هر سال کمی فرق میکنه و جو زمین هم در طلوع و غروب روی طول روز دیدهشده اثر داره.
درصد شدت نور ظهر، نور واقعی خورشید رو نشون میده؟
نه؛ یک شاخص سادهشده بر پایهی ارتفاع خورشید در ظهره. جو، ابر، آلودگی و اندازهگیری واقعی تابش در آن نیست، پس فقط دو حالت شبیهسازی رو با هم مقایسه کن.
برای دیدن تغییر فصلها باید وارد حساب بشم؟
نه؛ همینجا میتونی روز سال، عرض جغرافیایی و کجی محور رو تغییر بدی و نمودار رو ببینی. نتیجهی آزمایشها به چت فرستاده نمیشه. برای یادگیری در گفتوگو با دستیار، از دکمهی شروع یادگیری با چت استفاده کن.